Activiteiten > Werelddag van de Stedenbouw > Werelddag van de Stedenbouw. Samen in de regio

21-11-2019 (09.45-17.00 uur)

Werelddag van de Stedenbouw. Samen in de regio

inschrijven

21 November. CC Bolwerk, Vilvoorde.

Lokale en bovenlokale overheden beseffen dat het regionaal verbinden van opgaven en actoren een noodzaak is. Vervoerregio’s, zorgregio’s, streekplatformen, regionale energielandschappen … zijn strategieën om greep te krijgen op een snel veranderende wereld waarin complexe opgaves een hogere graad van samenwerking behoeven. In binnen- en buitenland klinkt de roep om (stads)regionale samenwerking luider dan ooit, want de regio is het logische schaalniveau om verbindingen te maken.

Tijdens de Werelddag van de Stedenbouw 2019 bespreken we hoe de planningspraktijk kan bijdragen aan beter functionerende (stads)regio’s. Hoe koppel je deze verschillende opgaven binnen een (stads)regio? Heeft de planner een prominente rol te spelen in het verbinden van opgaven en actoren?  Hoe spelen we de kracht van ontwerp uit? Hebben we ook nog andere troeven en instrumenten in handen? 

Lappendeken

Hoewel Vlaanderen vanuit internationaal perspectief één verstedelijkte regio is waarbinnen zich nog een lappendeken van functionele stadsregio’s bevinden die naar vorm en grootte erg van elkaar verschillen, is er geen dominante stedelijke reflex of cultuur, integendeel. Functioneel bestaat er geen tegenstelling tussen stad, rand/platteland – want ze zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden – maar toch leeft dit in de geesten sterk. In die context is het stadsregionaal verbinden van opgaves zowel inhoudelijk, financieel en bestuurlijk geen gemakkelijke opdracht.

Omgaan met complexiteit

De roep om het integreren van ruimtelijke opgaves en het koppelen van schalen is ook niet nieuw. Provinciale gebiedswerking, intergemeentelijke samenwerkingsverbanden, strategische projecten, regionale gebiedsontwikkeling, afbakeningsprocessen van stedelijke gebieden … zijn pogingen om actoren en opgaves samen te brengen. Hoewel vele van deze projecten en processen mooie resultaten kunnen voorleggen, hebben ze niet de volledige potentie kunnen benutten. De complexe fysieke ruimtelijke realiteit in combinatie met moeizame politieke onderhandelingen over uiteenlopende en vaak tegengestelde sectorale en intergemeentelijke belangen, werken belemmerend.

Werken aan stadsregionale dynamiek

Als we werkelijk een doorbraak willen realiseren in die complexe gebiedsopgaves, dan zullen we niet enkel moeten werken aan sterkere interbestuurlijke regionale structuren. Het is minstens zo belangrijk om in te zetten op een vernieuwende cultuur, instrumenten, organisatie voor regionale samenwerking. Vanuit financiële noodzaak, maar ook omwille van inhoud en dynamiek is zo’n co-creatief proces te verkiezen. Kennisinstellingen, bedrijfswereld, middenveld moeten (uiteraard) mee aan boord.

Samen in de regio

(Stads)regionaal samenwerken betekent dus samen in regio werken aan een gemeenschappelijke agenda. En dat is net wat planners in heel wat opdrachten proberen te doen. Tijdens de Werelddag van de Stedenbouw 2019 focussen we daarom op het vraagstuk hoe de planningspraktijk kan bijdragen aan beter functionerende (stads)regio’s. Hoe koppel je nu de verschillende opgaven binnen een (stads)regio?  Heeft de planner een prominente rol te spelen in het verbinden van opgaven en actoren en in het verbeelden van een gemeenschappelijk toekomstverhaal?  Moeten we als planner en planningsgemeenschap meer aan agendasetting doen en maatschappelijk leiderschap tonen? Welke opdracht hebben we in het procesmanagement? Hoe spelen we de kracht van ontwerp uit? Hebben we ook nog andere troeven en instrumenten in handen?  En tot slot, waar zien we op het terrein interessante projecten en processen ontstaan die de stadsregionale samenwerking al aan het vormgeven zijn?

PROGRAMMA

09.15 u | Ontvangst – aanmelden en koffie of thee
09.45 u | Intro door dagvoorzitter Ann Verhetsel (Universiteit Antwerpen/voorzitter VRP)
09.50 u | Verwelkoming door Hans Bonte, burgemeester van Vilvoorde

Hoe gaat de stad Vilvoorde om met de vele stadsregionale uitdagingen? Grenzend aan het Brusselse Gewest kent Vilvoorde heel wat grootstedelijke problematieken, maar tegelijk geeft die ligging ook heel wat mogelijkheden. Vilvoorde is dan ook volop in transformatie. Burgemeester Hans Bonte vertelt ons hoe de stad via het sturen op ruimtelijke kwaliteit haar strategische positie in het Brussels metropolitaan gebied maximaal wil benutten.

10.15 u  | Keynote Filip De Rynck (UGent) en Bart Van Herck (Idea Consult)

Filip De Rynck en Bart Van Herck verkennen de mogelijkheden om in Vlaanderen tot meer structurele samenwerking te komen op stadsregionaal niveau. Ze doen uit de doeken waarom regionale samenwerkingsverbanden een meerwaarde zouden kunnen betekenen en welke vormen van interbestuurlijke samenwerkingen kansrijk zijn. Vervolgens gaan ze in op de noodzakelijke cultuurverandering bij de Vlaamse overheid, de rol van provincies, intercommunales en gemeentes en het belang van betrokken maatschappelijk actoren. De succesvolle projecten en programma’s die er al (geweest) zijn (stadsvernieuwingsprojecten, openruimteprogramma’s, regionale gebiedsontwikkelingen … ) blijven steeds tegen de stroom in roeien of zitten gevangen in de beperkte politieke ruimte die ze krijgen. Resultaat: gemiste kansen en suboptimale uitkomsten. Waar liggen dan wél de kansen om verder te gaan? En welke rol spelen ruimtelijk planners? Bart en Filip nodigen u uit om mee na te denken over hoe we in Vlaanderen voorbij de ad-hoc-samenwerking en dus in projectmodus raken.

11.00 u | Pauze
11.30 u | Interactie met zaal, in goede banen geleid door Ann Verhetsel (Universiteit Antwerpen/voorzitter VRP)
12.30 u | Lunch
13.45 u | Parallelle sessies | Alle parallelle sessies starten om 13.45 uur, behalve het terreinbezoek (13.15 uur)

Tijdens de parallelle sessies gaan we per regio dieper in op de vraag welke positie de ruimtelijke planning kan innemen ten aanzien van de bestuurlijk-organisatorische opgave die verbonden is aan stadsregionale samenwerking. De sessies worden telkens ingeleid door één of meerdere sprekers die vanuit hun eigen expertise ingaan op de bestuurlijk-organisatorische context van een regio. Het zijn telkens aanzetten om vervolgens met de deelnemers in gesprek te gaan over hoe in die regio verdere stappen kunnen gezet worden. Hoe kan de planner in zijn rol als ambtenaar, consultant, burger, expert … het verschil maken? Welke projecten, programma’s, processen en instrumenten zetten ons op weg naar een structurele stadsregionale samenwerking? Wat kan ontwerp/ontwerpend onderzoek betekenen? 

Sessie 1 | Terreinbezoek BUDA+ ( Strategisch project Vilvoorde-Machelen). Deze sessie start vroeger, dus kortere middagpauze!

Het gebied BUDA+ is dé economische pool in het Vlaams Strategisch Gebied rond Brussel (VSGB). Het maakt deel uit van het strategisch gebied Machelen-Vilvoorde. Onder de naam ‘werf Buda+’ is het tevens ook een van de vijf focusgebieden van het Territoriaal Ontwikkelingsprogramma voor de Noordrand (T.OP Noordrand). Met een actieprogramma gaan het Departement Omgeving, perspective.brussels, de provincie Vlaams-Brabant, de stad Vilvoorde, de gemeente Machelen, POM en de Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij (OVAM) in dit noordelijke deel van de Brusselse stadsregio op zoek naar oplossingen voor ruimtelijke uitdagingen. Tijdens het terreinbezoek wordt verduidelijkt hoe de partners in het complexe gebied samenwerken aan een duurzame herontwikkeling, met ruimtelijke kwaliteit als uitgangspunt. Hoewel er in het gebied best wat struikelblokken zijn, is het in potentie een economische topzone.
Met Jan Zaman (T.OP Noordrand), Maarten Hillewaert en Nele Tierens (projectcoördinatie strategisch project reconversie Vilvoorde-Machelen).

Sessie 2 | Regio Antwerpen 

De Vervoerregio Antwerpen bundelt 33 steden en gemeenten, het Departement Mobiliteit en Openbare Werken, De Lijn, het Agentschap Wegen en Verkeer, de NMBS en Infrabel. In dit stadsregionaal overlegorgaan staat mobiliteit centraal, maar ook vraagstukken rond economie, leefbaarheid, duurzaamheid en sociale ontwikkelingen worden in beschouwing genomen. De vervoerregio moet er o.a. voor zorgen dat de afspraken rond leefbaarheid en mobiliteit die de Vlaamse overheid, de stad, het havenbedrijf en de burgerbewegingen maakten in het Toekomstverbond, verder worden uitgedragen in de regio. Samen met Tom Janssens (Departement Mobiliteit en Openbare Werken) gaan we na hoe de vervoerregio als opstap kan dienen voor een ruimer werkende stadsregio, die naast mobiliteit ook andere ruimtelijke thema’s opneemt. Tom Coppens (Universiteit Antwerpen) plaatst de vervoerregio en het Toekomstverbond in het perspectief van eerdere regionale (plannings)initiatieven en deelt enkele internationale inzichten over de werking van stadregio’s.

Sessie 3 | Regio Brussel

De functionele stadsregio Brussel strekt zich ver buiten de Brusselse gewestgrens uit. Hoewel politieke gevoeligheden de samenwerking tussen Brussel en Vlaanderen niet makkelijk maken, bestaat er op het terrein wel degelijk samenwerking. Wouter Bervoets (IDEA Consult) onderzocht in opdracht van het Departement Omgeving een aantal ruimtelijke projecten en samenwerkingsverbanden in de Brussels-Vlaamse metropool en doet een aanzet voor het opmaken van een beleidsagenda. Milena Vleminckx (Stad Brussel) en Thomas Vandenboogaerde (perspective.brussels) lichten toe hoe de stad via ruimtelijke projecten en onderzoeksopdrachten stadsregionale opgaves aanpakken en hoe daarbij wordt omgegaan met (politieke) gevoeligheden tussen Brusselse en Vlaamse actoren. Tijdens het interactief moment bekijken we of deze ruimtelijke initiatieven een opstap kunnen bieden voor stadsregionale samenwerking. Wat leren de toegelichte voorbeelden ons voor andere Vlaams-Brusselse strategische trajecten? En wat kunnen planners doen om een belangrijke, verbindende rol spelen te spelen?

Sessie 4 | Regio Gent

Net als andere stedelijke regio’s zoekt ook de Gentse regio een samenhangende aanpak voor maatschappelijke kwesties zoals bevolkingsgroei, economie en ecologie. Een gezamenlijke strategie is nodig om iedereen voldoende levenskwaliteit en ontplooiingskansen te blijven bieden. Met initiatieven zoals het ESF-project ‘Versterkt Streekbeleid’ en het strategisch project ‘Oost-Vlaams kerngebied’ verkennen de stakeholders het terrein voor interbestuurlijke samenwerking. Intercommunale Veneco probeert die stadsregionale dynamiek handen en voeten te geven. Dat is geen evidentie in een context waar het stedelijke en het randstedelijke beleid erg ver van elkaar staan.Toch tonen strategische projecten zoals de Gentse Kanaalzone en Parkbos dat er ondanks de verschillen toch kan samengewerkt worden. De ervaringen met de bottom-upaanpak van het project Gentse Kanaalzone kunnen inspireren, al dienen zich ook hier nieuwe kansen en uitdagingen aan vanuit het grensoverschrijdend perspectief met ‘North Sea Port District’. Het blijft dus zoeken naar een structurele doorbraak. De introductie van de Vervoerregio zou volgens sommigen wel eens het keerpunt kunnen betekenen. Tijdens deze sessie lichten Sofie Vandelannoote (Veneco) en Carl Dejonghe (Projectbureau Gentse Kanaalzone) toe wat er leeft in de Gentse grensoverschrijdende regio. Ze nodigen deelnemers uit om mee te reflecteren over een duurzame, structurele stadsregionale aanpak en over de rol van de ruimtelijke planning.

Sessie 5 | Regio Zuid-West-Vlaanderen

In 2018 onderschreven 13 steden en gemeenten uit Zuid-West-Vlaanderen de ruimtelijke regionale visie ‘Contrei’. Dit ambitieuze, collectieve engagement richt zich op de realisatie en de onderlinge afstemming van verschillende acties en investeringen. De bedoeling is om zowel financieel als maatschappelijk een meerwaarde te creëren.
Contrei is dus een regionaal maatschappelijk project en niet louter een intergemeentelijke en interbestuurlijke samenwerking. In de programmatie en realisatie van ruimtelijke projecten wordt sterk ingezet op co-creatie en coproductie met een combinatie van publieke en private acties en investeringen. Die regiowerking wordt nu verder verankerd via een interbestuurlijke samenwerkingsovereenkomst en een interbestuurlijk overleg tussen de 13 steden en gemeenten, de provincie West-Vlaanderen en de Departementen Omgeving en MOW, waarin ook de vervoerregiorraad is geïntegreerd. Bram Tack (Intercommunale Leiedal) deelt in deze sessie de opportuniteiten en de valkuilen tijdens het proces van de regiovisie. Hij zal ook dieper ingaan op de manier waarop verschillende actoren regionaal kunnen samenwerken om ‘Contrei’ in praktijk te brengen. Deelnemers worden uitgenodigd om suggesties en aanbevelingen te doen voor de verdere regionale samenwerking.

Sessie 6 | Regio Leuven

Leuven ontving in 2018 de European Green Leaf Award voor het beleid dat ze samen met haar partners uittekende in de ‘Roadmap 2025/2035/2050’. Dat is een leidraad voor een klimaatneutraal Leuven tegen 2050. Het initiatief kwam van de vzw Leuven 2030 die een participatief traject organiseerde met inwoners, verenigingen, kennisinstellingen, lokale ondernemingen en multinationals. Hoewel het initiatief stedelijk is, is de opgave niet binnen de grenzen van de stad te realiseren. Het ruimtelijk raamwerk van de Roadmap valt dan ook samen met dat van Regionet Leuven. Het inzicht in de omvang en de complexiteit van de opgave versus de beschikbare middelen deed de actoren beseffen dat een coherente regionale samenwerking noodzakelijk is. De Roadmap vertaalt die opgave in 13 realistische programma’s en 80 concrete ‘klimaatwerven’. Stephan Reniers (Regionet Leuven) en Bert Smits
(coördinator programma governance Roadmap2050) nodigen u uit om mee te reflecteren over hoe deze programma’s en werven kunnen uitmonden in een meer structurele stadsregionale samenwerking. Welke bestuurlijk-organisatorische arrangementen kunnen helpen en welke instrumenten en expertise kunnen ingezet worden?

Sessie 7 | Regio Limburg

De voorbije jaren zijn een aantal pogingen ondernomen om een (stads)regionale aanpak uit te tekenen voor Limburg. De uitdijende polycentrische stedelijkheid in een (post-)industrieel landschap botst op meerdere plekken met de verdere ontplooiing van enkele aantrekkelijke open ruimtegebieden. Om diverse economische en landschappelijke troeven te verweven is een (stads)regionale samenwerking een noodzakelijke, maar geen evidente opgave. Temeer omdat in deze regio de termen ‘perifeer’ en ‘centraal’ – afhankelijk van het schaalniveau, het thema en de actor – andere verwachtingen en perspectieven bieden voor economische en dus ook ruimtelijke ontwikkelingen. De Limburgse organisatie Architectuurwijzer trok de voorbije jaren sterk aan de kar om naar één gemeenschappelijke ruimteregie voor heel Limburg te gaan. Dimitri Minten en Roel De Ridder (Architectuurwijzer) vertellen in deze sessie hoe volgens hen regionale coalities gesmeed kunnen worden en welke rol ruimtelijke planning en architectuur daarin kunnen opnemen.

Sessie 8 | Regio Turnhout

Op 20 maart 2018 ondertekende een uniek partnerschap van bedrijven, belangenorganisaties en overheden samen met de gemeente Beerse een engagementsverklaring om tot een gedragen oplossing te komen voor de ontsluiting van de kanaalzone in Beerse. Het gaat om een – voor de regio – uniek partnerschap dat zich engageert om samen tot een oplossing te komen voor een project dat al sinds 2004 op de agenda staat. De CEO’s van de bedrijven ondertekenden samen met belangenorganisaties, acht verschillende Vlaamse departementen en agentschappen, de Provincie Antwerpen, de Stadsregio Turnhout en de gemeente Beerse de engagementsverklaring. Antwerps provinciegouverneur Cathy Berx ondersteunt de gebiedsgerichte aanpak en neemt het voorzitterschap op. Dat er beweging komt in dit dossier is niet enkel cruciaal voor de toekomst van Beerse, maar voor de ontwikkeling van de hele regio. Marc Boeckx (Stadsregio Turnhout) geeft aan hoe dit project exemplarisch is voor de moeilijkheden en mogelijkheden van stadsregionale samenwerking. Hij gaat in op politieke, bestuurlijke en ambtelijke aspecten, maar ook op de rol van de ruimtelijke planner.

15u30 | Plenair slotgedeelte met oa uitreiking VRP Afstudeerprijs 2019
16u15 | Receptie met hapje en drankje

Inschrijvingsformulier ‘blijft hangen’? Dan bent u wellicht online met Internet Explorer. Die oude jongen is ook blijven hangen (in de tijd). Probeert u eens een andere browser (chrome, firefox, duckduckgo …). Als het dan nog niet lukt graag een mail naar info@vrp.be.

inschrijven

locatie:

CC Het Bolwerk

Bolwerkstraat 17, 1800 Vilvoorde, België

inschrijven:

formulier wordt geladen...